Süd Vəzi Xərçənginin Mərhələləri
Süd Vəzi Xərçənginin Mərhələləri: 1-ci, 2-ci, 3-cü və 4-cü Mərhələ Nə Deməkdir?
Mərhələ sizi qorxutmasın, doğru izah yolu göstərir
Süd vəzi xərçəngi diaqnozu alan bir qadının ən çox verdiyi suallardan biri budur: “Mənim xəstəliyim neçəinci mərhələdir və bu nə deməkdir?”
Mərhələ xəstəliyin nə qədər yayıldığını göstərir. Amma mərhələ təkbaşına ümidsizlik demək deyil. Bu gün süd vəzi xərçəngində əməliyyat, kimyaterapiya, radioterapiya, hormon dərmanları, hədəfə yönəlmiş dərmanlar və immunoterapiya kimi çox təsirli müalicə üsulları var.
Qısa cavab: Mərhələlər nəyi göstərir?
- 1-ci mərhələ: Xəstəlik erkən mərhələdədir. Müalicə şansı çox yüksəkdir.
- 2-ci mərhələ: Şiş bir qədər böyük ola bilər və ya yaxın limfa düyünlərinə keçmiş ola bilər. Yenə də müalicə şansı yüksəkdir.
- 3-cü mərhələ: Xəstəlik daha irəliləmişdir, amma hələ uzaq orqan metastazı yoxdur. Ciddi və planlı müalicə lazımdır.
- 4-cü mərhələ: Xəstəlik süd vəzindən kənar orqanlara yayılıb. Buna metastatik süd vəzi xərçəngi deyilir.
Ən vacib mesaj: Erkən mərhələdə nəticələr çox yaxşıdır
Süd vəzi xərçəngi nə qədər erkən aşkar edilərsə, müalicə nəticələri o qədər yaxşı olur. 1-ci mərhələdə 5 illik sağ qalım çox vaxt %90-dan yüksək olur. 2-ci mərhələdə də bir çox xəstədə sağ qalım göstəriciləri yüksəkdir.
3-cü mərhələdə risk artır, amma bu mərhələ də ümidsiz mərhələ deyil. Müasir dərmanlar və düzgün müalicə planı ilə bir çox xəstədə uzunmüddətli nəzarət mümkündür.
Süd vəzi xərçəngində mərhələ necə müəyyən edilir?
Mərhələ yalnız şişin ölçüsünə görə müəyyən edilmir. Həkimlər bir neçə məlumatı birlikdə qiymətləndirir:
- Şişin süd vəzindəki ölçüsü,
- Qoltuqaltı limfa düyünlərinə yayılıb-yayılmaması,
- Bədənin başqa orqanlarında metastaz olub-olmaması,
- Biopsiya nəticəsi,
- Hormon reseptorları, HER2 vəziyyəti və şişin bioloji xüsusiyyətləri.
Buna görə eyni mərhələdə olan iki xəstənin müalicəsi fərqli ola bilər. Süd vəzi xərçəngində yalnız “mərhələ” yox, xəstəliyin bioloji tipi də çox önəmlidir.
1-ci mərhələ süd vəzi xərçəngi
Erkən mərhələ və çox yüksək müalicə şansı
1-ci mərhələdə şiş adətən kiçik olur və xəstəlik limfa düyünlərinə yayılmamış olur və ya çox məhdud səviyyədə olur.
Bu mərhələdə müalicə nəticələri çox yaxşıdır. Bir çox xəstədə 5 illik sağ qalım %90-dan yüksək olur.
1-ci mərhələdə əsas müalicə çox vaxt əməliyyatdır. Xəstənin vəziyyətinə görə süd qoruyucu əməliyyat və ya mastektomiya planlana bilər. Bəzi xəstələrdə radioterapiya, hormon müalicəsi və ya əlavə dərman müalicələri lazım ola bilər.
1-ci mərhələ süd vəzi xərçəngi erkən aşkar edilmiş xəstəlikdir. Bu mərhələdə düzgün planlama ilə çox yaxşı nəticələr əldə etmək mümkündür.
2-ci mərhələ süd vəzi xərçəngi
Hələ də müalicə şansı yüksək olan mərhələ
2-ci mərhələdə şiş 1-ci mərhələyə görə daha böyük ola bilər. Bəzi xəstələrdə qoltuqaltı limfa düyünlərinə məhdud yayılma ola bilər.
Bu mərhələ xəstələri çox narahat edir. Amma 2-ci mərhələ süd vəzi xərçəngi hələ də müalicə edilə bilən xəstəlik qrupundadır.
2-ci mərhələdə sağ qalım göstəriciləri bir çox xəstədə yüksəkdir. Təxmini olaraq 5 illik sağ qalım %85–90 ətrafında ola bilər. Amma bu rəqəm xəstənin yaşı, şişin tipi, hormon reseptorları, HER2 vəziyyəti və müalicəyə cavabına görə dəyişə bilər.
2-ci mərhələdə müalicə necə planlanır?
Bəzi xəstələrdə əvvəl əməliyyat, sonra əlavə müalicələr planlanır. Bəzi xəstələrdə isə şişi kiçiltmək üçün əvvəl kimyaterapiya və ya hədəfə yönəlmiş dərmanlar verilə bilər.
3-cü mərhələ süd vəzi xərçəngi
Lokal irəliləmiş xəstəlik, amma ümidsiz deyil
3-cü mərhələdə xəstəlik süd vəzində və yaxın limfa düyünlərində daha irəliləmiş olur. Amma uzaq orqan metastazı yoxdur.
Bu mərhələ daha ciddi yanaşma tələb edir. Ancaq 3-cü mərhələ “artıq gecdir” demək deyil.
3-cü mərhələdə sağ qalım 1-ci və 2-ci mərhələyə görə aşağı düşür. Təxmini olaraq bəzi xəstə qruplarında 5 illik sağ qalım %60–75 aralığında ola bilər. Bu rəqəm şişin biologiyasına və müalicəyə cavaba görə dəyişir.
3-cü mərhələdə müalicə adətən tək bir üsulla bitmir. Əməliyyat, kimyaterapiya, radioterapiya, hormon müalicəsi və hədəfə yönəlmiş dərmanlar birlikdə planlana bilər.
Xüsusilə HER2 pozitiv və ya üçlü neqativ süd vəzi xərçəngində son illərdə istifadə olunan yeni dərmanlar bəzi xəstələrdə çox yaxşı cavablar verə bilir. Bu səbəbdən xəstəliyin yalnız mərhələsinə deyil, bioloji xüsusiyyətlərinə də baxmaq lazımdır.
4-cü mərhələ süd vəzi xərçəngi
Metastatik mərhələ
4-cü mərhələdə xərçəng hüceyrələri süd vəzindən kənara çıxaraq sümüklərə, qaraciyərə, ağciyərə, beyinə və ya başqa orqanlara yayıla bilər. Buna metastaz deyilir.
4-cü mərhələdə məqsəd çox vaxt xəstəliyi tamamilə yox etməkdən çox, onu uzun müddət nəzarətdə saxlamaqdır.
Bu mərhələ daha ciddi mərhələdir. Amma müasir onkologiyada 4-cü mərhələ süd vəzi xərçəngi olan bəzi xəstələrdə dərmanlarla uzun illər xəstəliyi idarə etmək mümkün olur.
4-cü mərhələdə də müalicə var
Hormon dərmanları, hədəfə yönəlmiş dərmanlar, HER2 əleyhinə müalicələr, immunoterapiya və yeni nəsil dərmanlar sayəsində bəzi xəstələrdə uzunmüddətli nəzarət əldə edilir.
Mərhələ ilə sağ qalım eyni şey deyil
Xəstələr çox vaxt mərhələni eşidən kimi birbaşa “neçə il yaşayaram?” sualını verir. Bu çox təbii sualdır. Amma sağ qalım yalnız mərhələdən asılı deyil.
Nəticəni dəyişdirən əsas faktorlar
- Şişin hormon reseptorlarının pozitiv və ya neqativ olması,
- HER2 pozitiv və ya neqativ olması,
- Şişin dərəcəsi,
- Limfa düyünlərinin tutulma sayı,
- Xəstənin yaşı və ümumi sağlamlığı,
- Müalicəyə verilən cavab,
- Əməliyyatın və onkoloji müalicənin düzgün planlanması.
Ətraflı oxumaq üçün: Süd vəzi xərçəngi neçə il yaşayır?
Əməliyyat qərarı mərhələyə görə dəyişirmi?
Bəli. Erkən mərhələlərdə bəzi xəstələrdə süd qoruyucu əməliyyat mümkün ola bilər. Bəzi xəstələrdə isə mastektomiya daha doğru seçim ola bilər.
Daha irəliləmiş mərhələlərdə əməliyyatdan əvvəl dərman müalicəsi verilə bilər. Bu yanaşma şişi kiçiltmək, qoltuqaltı limfa düyünlərindəki xəstəliyi azaltmaq və əməliyyatı daha uyğun hala gətirmək üçün istifadə olunur.
Hər xəstə üçün eyni əməliyyat doğru deyil
Süd vəzi xərçəngində əməliyyat planı yalnız şişin ölçüsünə görə deyil, mərhələyə, şişin tipinə, xəstənin yaşına, genetik riskinə və xəstənin istəyinə görə hazırlanmalıdır.
Yeni dərmanlar niyə ümid verir?
Süd vəzi xərçəngi müalicəsi əvvəlki illərlə eyni deyil
Son illərdə süd vəzi xərçəngində müalicə çox dəyişib. Artıq bütün xəstələrə eyni müalicə verilmir. Şişin bioloji xüsusiyyətlərinə görə daha ağıllı və hədəfə yönəlmiş müalicələr seçilir.
HER2 pozitiv xəstələrdə HER2-yə qarşı dərmanlar, hormon reseptoru pozitiv xəstələrdə hormon müalicələri və yeni nəsil əlavə dərmanlar, üçlü neqativ xəstələrdə isə bəzi hallarda immunoterapiya və fərqli kimyaterapiya protokolları istifadə oluna bilər.
Bu səbəbdən “mənim mərhələm yüksəkdir, deməli şansım yoxdur” düşüncəsi doğru deyil. Doğru diaqnoz, düzgün mərhələləndirmə və müasir müalicə planı nəticələri ciddi şəkildə dəyişdirə bilər.
Ən çox verilən suallar
1-ci mərhələ süd vəzi xərçəngi sağalırmı?
1-ci mərhələdə müalicə nəticələri çox yaxşıdır. Bir çox xəstədə uzunmüddətli sağ qalım mümkündür. Amma müalicə planı xəstənin şiş tipinə və ümumi vəziyyətinə görə hazırlanmalıdır.
2-ci mərhələ süd vəzi xərçəngi təhlükəlidirmi?
2-ci mərhələ ciddi qəbul edilməlidir, amma ümidsiz mərhələ deyil. Bu mərhələdə müalicə şansı hələ də yüksəkdir.
3-cü mərhələ süd vəzi xərçəngi gecikmiş sayılırmı?
3-cü mərhələ lokal irəliləmiş xəstəlikdir. Daha ciddi və kombinə müalicə tələb edir. Amma uzaq orqan metastazı olmadığı üçün müalicə şansı hələ mövcuddur.
4-cü mərhələ süd vəzi xərçəngi nə deməkdir?
4-cü mərhələ xərçəngin süd vəzindən kənar orqanlara yayılması deməkdir. Buna metastatik süd vəzi xərçəngi deyilir. Bu mərhələdə müalicənin məqsədi xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq və həyat keyfiyyətini qorumaqdır.
Mərhələ əməliyyatdan sonra dəyişə bilərmi?
Bəli. Bəzən əməliyyatdan əvvəlki görüntüləmə ilə verilən mərhələ, əməliyyat və patoloji nəticəsindən sonra daha dəqiq müəyyən edilir. Bu səbəbdən son mərhələ bəzən əməliyyatdan sonra dəyişə bilər.
Mərhələnizi düzgün anlamaq müalicə qərarınızı dəyişə bilər
Süd vəzi xərçəngi diaqnozu aldıqdan sonra ən vacib addım xəstəliyin mərhələsini və bioloji xüsusiyyətlərini düzgün anlamaqdır. Yanlış və ya gecikmiş qərarlar müalicə planını çətinləşdirə bilər.
Əgər sizə süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulubsa və əməliyyat qərarı verilibsə, nəticələrinizi göndərərək Dr. Hamdi Koçer ilə online konsultasiya ala bilərsiniz.
